Dr Gabriela Więckowska – Adwokat Kraków

Orzecznictwo w sprawach cywilnych

Funkcja zachowku i spadkobiercy uprawnieni do realizacji roszczenia o zachowek
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 2011-03-25, I ACa 118/11
Opubl: Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej rok 2011, Nr 1, str. 17
Teza:
1. Zasadniczą funkcją zachowku, którą jest nie tylko zapobieganie wypływaniu majątku poza rodzinę, ale i też w niemniejszym stopniu – troska o sprawiedliwy podział schedy (w sensie ekonomicznym) pomiędzy uprawnionymi członkami rodziny.
2. Roszczenie o zachowek z art. 991 § 1 KC może być realizowane przez spadkobierców zarówno ustawowych, jak i testamentowych.

Przesłanki uznania wypowiedzi spadkodawcy za testament
Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 1999-05-06, II CKN 307/98
Opubl: Legalis
Teza:
Nie jest testamentem, wypowiedź spadkodawcy, uczyniona w trakcie rozmowy z przypadkowo zebranymi osobami, że chce on majątek pozostawić wnukom.
Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 1972-06-30, I CR 403/72
Opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rok 1973, Nr 3, poz. 49
Ważność testamentu
Teza:
1. Tylko oryginał testamentu jest testamentem w rozumieniu KC (art. 941 KC). Odpis testamentu zwykłego, chociażby sporządzony własnoręcznie przez spadkodawcę, nie jest testamentem. Zgodnie natomiast z prawem o notariacie wypis testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego (art. 950 KC) jest równoznaczny z oryginałem.
2. Jeżeli spadkodawca sporządził kilka identycznych co do treści testamentów – w tej samej dacie lub w datach różnych – to wówczas jest kilka jednakowo skutecznych testamentów. Odwołanie (art. 946 KC) jednego z tych testamentów nie pozbawia ważności pozostałych z samego zaś odwołania jednego z nich nie można wnosić, iż spadkodawca odwołał w ten sposób pozostałe testamenty, chyba, że co innego wynika z okoliczności konkretnego wypadku.
Zasady obliczania zachowku
Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2012-07-04, I CSK 599/11
Opubl: Legalis
Teza:
Obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu. W sytuacjach zupełnie wyjątkowych, z uwagi na istnienie szczególnych okoliczności, nie jest natomiast wykluczone obniżenie należności z tytułu zachowku na podstawie art. 5 KC.

Dopuszczalność kontroli sądowej oceny woli testatora przez sąd kasacyjny
Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2008-09-04, IV CSK 190/08
Opubl: Legalis
Teza:
Dopuszczalna jest kontrola kasacyjna prawidłowości przeprowadzonej przez sąd II instancji oceny prawnej woli spadkodawcy.

Nieważność umowy darowizny nieruchomości ukrytej pod pozorną umową sprzedaży nieruchomości
Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2011-12-09, III CZP 79/11
Opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna rok 2012, Nr 6, poz. 74, str. 54
Teza:
Nieważna jest umowa darowizny nieruchomości ukryta pod pozorną umową sprzedaży tej nieruchomości.
Zniesienie współwłasności nieruchomości poprzez nieodpłatne przeniesienie udziałów przez jednego ze współwłaścicieli na drugiego jako darowizna
Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2009-03-19, III CSK 307/08
Opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna rok 2010, Nr B, poz. 40, str. 54
Teza:
Umowa obejmująca zniesienie współwłasności nieruchomości w wyniku nieodpłatnego przeniesienia przez jednego ze współwłaścicieli udziałów we współwłasności na drugiego współwłaściciela może być kwalifikowana jako umowa darowizny. Mają do niej zastosowanie także przepisy o odwołaniu darowizny (art. 898 § 1 KC).
Osiągnięcie określonego rezultatu jako element umowy o dzieło
Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 2012-07-25, II UK 70/12
Opubl: Legalis
Teza:
Umowa o dzieło to umowa o pewien określony rezultat pracy i umiejętności ludzkich (art. 627 KC). W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami. Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą, być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym (rzeczy). Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy, wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne – art. 734 § 1 KC), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne – art. 750 KC). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 KC), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat.
Wydanie dzieła a jego odebranie; funkcje kary umownej i jej miarkowanie
Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2012-03-15, I CSK 287/11
Opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna rok 2012, Nr 11, poz. 131, str. 54
Teza:
I.
1. W przepisach Kodeksu cywilnego o umowie o dzieło nie jest tożsame ze sobą pojęcie wydania (oddania) dzieła i jego odebrania. Odebranie dzieła jest zarówno czynnością faktyczną, jak i oświadczeniem zamawiającego, przyjmującego dzieło zaoferowane przez wykonawcę z chwilą jego wydania (oddania), będące quasi-umową, a w wielu umowach o dzieło przybierającą wprost postać sformalizowanej umowy. Samo przedstawienie dzieła do odbioru nie jest tożsame z jego wydaniem (oddaniem) w rozumieniu art. 643 i 646 KC.
2. Jeżeli wady dzieła w chwili jego oddawania zamawiającemu przez wykonawcę są na tyle istotne, że dyskwalifikują to dzieło ze względu na jego przeznaczenie, określone poprzez umowę z zamawiającym, to nie można mówić ani o wydaniu (oddaniu) dzieła, ani o obowiązku jego odebrania, a zatem nie powstaje takżę z tą chwilą obowiązek zamawiającego do zapłaty wynagrodzenia, jak też nie rozpoczyna biegu termin przedawnienia roszczeń z tytułu tej umowy. Jeżeli dzieło ma wady, ale nie dyskwalifikują one dzieła co do jego istoty, to wówczas następuje wydanie (oddanie) dzieła, zgodnie z umową i ze skutkami prawnymi, o jakich mowa w szczególności w art. 642, 643 i 646 KC, z tym, że dla zamawiającego otwierają się uprawnienia wynikające z rękojmi za wady dzieła, o których mowa w art. 637 i 638 KC.
3. Wprawdzie kara umowna jest niezależna od powstania szkody, ale jeśli rozpatrywane są przesłanki jej miarkowania na podstawie art. 484 § 2 KC, to przy obliczaniu jej rażącego wygórowania nie można abstrahować od tego, że szkoda w ogóle nie wystąpiła. Kara umowna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną, a zatem z założenia stanowi odpowiednik odszkodowania. Nie powinna w takim razie prowadzić do wzbogacenia uprawnionego i nawet jeśli nie jest to wzbogacenie bezpodstawne, to może być w okolicznościach sprawy uznane za niesłuszne.
opubl. Legalis. II.
Przedstawienie dzieła do odbioru nie oznacza jego wydania w rozumieniu art. 643 i 646 KC.
opubl. Biuletyn SN 2012/6; OSNC 2012/11/131.
Prawo odstąpienia w ramach umowy o roboty budowlane
Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2011-09-09, I CSK 696/10
Opubl: Orzecznictwo Sądów Polskich rok 2012, Nr 7-8, poz. 78, str. 526
Teza:
Strony umowy o roboty budowlane, zastrzegając prawo odstąpienia od umowy, mogą ustalić jego skutki i obowiązki stron w razie wykonania tego prawa inaczej niż przewiduje to art. 395 § 2 KC; w szczególności mogą ustalić, że odstąpienie od umowy ma status ex nunc i odnosi się do niespełnionej przed złożeniem oświadczenia części świadczeń stron.

Ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe poprzez przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2011-04-29, I CSK 439/10
Opubl: Legalis rok 2011
Teza:
Skoro w tytule wykonawczym nie zastrzeżono dla spadkobiercy możliwości powoływania się na ograniczenie odpowiedzialności za stwierdzone tytułem zobowiązanie, to sporządzenie spisu inwentarza i spłacenie długów spadkowych w granicach masy czynnej spadku nie ma znaczenia dla egzekucji zobowiązania, które jest egzekwowane bez ograniczenia. Złożone przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza wywołuje skutek prawny w postaci faktycznego ograniczenia jego odpowiedzialności za długi spadkowe spadkodawcy, ale w stosunku do tych wierzycieli, wobec których spadkobierca skutecznie procesowo powołał się na to ograniczenie na etapie postępowania rozpoznawczego lub klauzulowego (art. 319 KPC i art. 792 KPC).

Ocena postępowania uprawnionego przy orzekaniu o zachowku
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 2010-10-21, VI ACa 332/10
Opubl: Legalis
Teza:
Prawa uprawnionego do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych. W tym kontekście nie można jednak zapominać, że nie mogą zostać pominięte te zachowania uprawnionego, które wskazują na to, jak ten wywiązywał się ze swych obowiązków względem najbliższych, ze szczególnym uwzględnieniem spadkodawcy. Przy orzekaniu o zachowku nie należy zatem pomijać oceny moralnej także postępowania uprawnionego do zachowku.

Zasady kwalifikowania czynności dla potrzeb podatku VAT; darowizna a podatek VAT
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba we Wrocławiu z 2008-01-11, I SA/Wr 970/07
Opubl: Legalis
Teza:
1. Zasadne jest stanowisko, że kwalifikacja czynności dla potrzeb podatku od towarów i usług (VAT) – nie może być dokonana z pominięciem ich cywilistycznego znaczenia. Jakkolwiek ustawodawca nie odsyła wprost w ustawie do Kodeksu cywilnego dla rozumienia użytych w ustawie o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. 1993 Nr 11, poz. 50) pojęć, w tym do instytucji darowizny, to pośrednio taką wolę ustawodawcy można wyczytać z art. 2 ust. 4 ustawy, który stanowi, że czynności określone w art. 2 ust. 1-3 podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa. Wśród tych czynności, w art. 2 ust. 3 pkt 4 ustawy – wymieniona została wprost z nazwy – darowizna.
2. Znamiona czynności, polegających na bezpłatnym przekazaniu pieczywa instytucjom charytatywnym, odpowiadają wszystkim istotnych cechom darowizny określonej art. 888 Kodeksu cywilnego.
3. Niezależnie, czy sporną czynność nazwiemy darowizną, czy przekazaniem, czy nawet likwidacją towaru – jeśli podatnik prowadzący działalność gospodarczą, wyzbywa się nieodpłatnie towarów, od których przysługiwało odliczenie podatku VAT – to czynność taka traktowana jest jako odpłatna dostawa towarów, ze wszystkimi tego konsekwencjami podatkowymi.
Wykorzystanie darowizn niezgodnie z wolą darczyńcy
Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 2009-06-17, IV CSK 48/09
Opubl: Monitor Prawniczy rok 2009, Nr 14, str. 748
Teza:
Gdy darczyńca wskazuje konkretne cele na jakie ma zostać przeznaczona darowizna, inne wykorzystanie jej przez obdarowanego uprawnia darczyńcę do żądania zwrotu darowizny, na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jako świadczenia nienależnego.